Gool Peran Lowen!

Prag yth yw Studhyansow Kernewek a vri yn kever kettesten dres oll an bys?  Rag solempnya agan tassans Kernow, Peran, yma keskussulyans haneth dhyworth Fondyans Studhyansow Kernewek. Ni a dhadhel “Bys Kernow” dre baperyow skiansek war stat Kernow avel studh didheurek yn kever argerdhow ollvysel, divroans yn arbennek.

My a studhyas dew dhornskrif y’n Lyverva Morrab, Pensans. Dydhlyver John Pollard, ha lytherow dhyworth James Quick. An dew dhen o prisnoryon yn Pow Frynk: Pollard ynter 1795 ha 1796, ha Quick ynter 1812 ha 1814. I a skrifas yn kever bewnans yn Pow Frynk yn pols na, ytho pur dhidhurek yw aga skrifow rag istorioryon. Pollard a dhestas an Domhwelans Fynkek ha’y effeythyow war’n poblek yn arbennek: prisyow boos, tervansow ha kyhwedhlow. Dre lytherow Quick ni a yll konvedhes kolmow ynter golyoryon ha teyluyow yn Pow Frynk ha Kernow, hag yn Kernow ynwedh.

Pur dhe les o ragov redya an dornskrifow ma, ha gweles fatel wrug dew Gernow dustunia istori a vri, ha fatel yllyn ni usya aga skrfiow rag konvedhes bewnans kemmyn.

Skians

Dy’Gwener eus passys yth esa an Keskussulyans Skians 2020. An vledhen ma yth esa edhom y gavos warlinen heb mar, mes pur dha o henna rag an tus tramor. Yth esa eth areth, war an yeth Kernewek dhyworth tus a vri ha studhyoryon radhesik neb a hwither an yeth yn pols ma. An Keskussulyans a veu restrys gans an Rosweyth ha Konsel Kernow.

Pur dhidheurek o pub areth yn ow breus vy. Da yw genev godhvos pandr’a hwer y’n bys academek, mes my a vynna kavos chons dhe gewsel gans an studhyoryon erel a-dro aga hwithrans yn moy, gans hanafas a de! Joshua Bulter, dyhworth Ostrali, a us jynnow-amontya rag hwithra an lien kresosel Kernewek ha Viktorija Blasheska, dhyworth Almayn, a wrug govynador war an tus neb a gows po a dhysk an yeth yn pols ma. Y fydh pur yntanus redya aga hwithrans pan dhyllons.

My a redyas ow skrif war an dasshergyans an yeth Iwerdhonek ha’n pyth a yllyn ni dyski anodho rag gwelhe studh Kernewek omma yn Kernow. My a studhyas hemma rag ow doktourieth ha res yw dhymm skrifa chaptra warnodho ynwedh.

Bardhes ov!

Ytho de, my a dheuth ha bos bardhes yn solempnita arbennek a-ves Lys Kernow yn Truru. Dydh splann ha tomm o. Pur wothus ov dhe dhos ha bos Bardhes wosa lies bledhen dhe ober hag apposyansow y’gan yeth Kernewek. Ow hanow bardhek yw Kensa – gwynn ow bys! Ny vynsen vy hanow aral.

Drefen bos rewlys Kovid-19, nag esa possybyl kavos po pub bardh y’n solempnita po gwestoryon, ytho fylmys a veu an solempnita. Possybyl o y vires warlinen, ha hwi a yll y vires hwath, war’n wiasva Gorsedh Kernow.

Pur dha o dos ha bos bardhes gans ow hlass Kernewek: Helen, Wayne ha Wella, ha tus erel avel James, Andrew, John hag Andrew. Keslowena dhywgh hwi oll!

Ottavy gans Edward Bolitho dhyworth Trest Ertach Kernow

Gorsedh Kernow

Gwynn ow bys! Pur lowen hag enorys ov gans an nowodhow my dhe dhos ha bos bardh Gorsedh Kernow an vledhen ma. My a dhegemeras an enor ma rag sewena y’n apposyansow peswora gradh an veldhen eus passys ha’n ober y hwrav vy rag kemeneth an yeth. My a vynnsa leverel keslowena dhe’n berdh nowydh, Helen Pascoe, Wayne Tonkin, Wella Morris, John Goody, James Kitto, Andrew Johnson hag Andrew Bolton yn arbennik, ha meur ras bras dhe’m dyskadoryon: Pat Parry, Jenefer Lowe ha Peter ha Rael Harvey rag aga gweres pan en vy studhyer.

An vledhen ma my a dhyskas Kernewek, my a oberas war an ragres Kist Kov hag yn pols ma yth esov vy ow restra trenyans rag an bagas treylyans ha dyskadoryon an yeth. My a skrif ansodhow nowydh rag dyskadoryon ha studhyoryon hag an kynnyav ma y fydh kesarethyow nowydh rag studhyoryon peswora gradh ynwedh. My a skrif an nowodhow rag BBC Radyo Kernow ha my a skrifas apposyansow rag an Gesva. Heb mar, my a studh rag ow doktourieth war istori an yeth Kernewek.

Trist ov na vydh Gorsedh Kernow avel dell yw usys hevlena, mes, yn ow breus vy, ni a vydh bagas berdh arbennik byttegyns.

Ilow yn-dann alwedh

Dell yw usys my a sen yn dew orchestra omma yn Kernow, my a sen gans ow howetha ha, treweythyow, my a id menestrouthi ynwedh. Pan dheuthen ha bos ni yn-dann naw alwedh, mis-Meurth, ny yllis vy praktisya po seni keskanow na hwath.

Mes, martesen unn seythen diwettha, my a dhegemeras e-bost dhyworth dew goweth. I a vynnas gul orchestra noweth rag seni war-barth – mes warlinen. Nans yw diw vledhen ni a dhallethas orchestra nowydh, Fresk y hanow, rag seni ilow pur arnowydh. Agan hembrenkyas a ober gans an London Sinfonietta (I a sen ilow arnowydh), hag yth esa mur a ilow nowydh dhodho. Ytho ni a dhallethas ragdres nowydh – pub dy’Mergher ni a vetyas war-barth warlinen rag kewsel a-dro an ilow rag an seythen ma. An hembrenkyas a dhanvona e-bost pub seythen gans an ilow ha war-barth ni a gewsis a-dro pandr’a vynnyn ni gul. Res o dhyn sonskrifa an ilow aga honan pub seythen – war klappkodhow dell yw usys ha danvon an sonskrifow dh’en hembrenkyas. Ev a ri oll an sonskrifow war-barth rag ‘gul’ an ilow. Ni a oberas gans komposydhyon wodhvedhys yn ta, ha ni a sonskrifas ilow flamm nowydh – skrifys an gwenton ma. Da yw genev an kompoyans dhe Deborah Pritchard – pur deg yw!

Nyns yw ilow arnowydh da gans pubonan… mes da o genev kavos chons dhe seni neppeth pub seythen. Lemmyn, yma govenek dhyn ni a allo seni keskan yn Truro mis-Est – yn park kerri! An Bournemouth Symphony Orchestra a ros ilow dhyn – hwi a yll goslowes orthyn omma….

Seythen Kewsel Kernewek

Y fydh seythen kewsel Kernewek yn skon (20-28 a vis Metheven). An vledhen ma, an thema yw My a gar… My a wra assaya dhe skrifa neppeth war Twitter pub dydh ha res yw dhymm govyn orth ow studhyoryon dhe wul neppeth ynwedh.

Prag yth yw mar bosek dhe gewsel Kernewek? Yn kynsa le, seythen kewsel Kernewek yw chons rag tus neb na wor kewsel an yeth dh’y assaya, gans lavarow verr. Ni a yll argemynna an yeth oll a-dro Kernewek, po an bys. Mes, yn ow breus vy, posek yw rag kowsoryon agan yeth kavos chonsyow ha spassow dhe gewsel war-barth. Y fydh kales dhe wul henna an veldhen ma, heb mar, mes gans an yethow an werin warlinen yma possybylta y wul. Res yw dhyn kewsel Kernewek. Gwella yw ragon, an gowsoryn, mes gwella yw rag an yeth ynwedh. My a studh Latin, mes ny allav y gowsel. Rag kavos Kernewek Byw, res yw dhyn y gewsel. Res yw dhyn y gewsel war-barth rag gwelhe agan avonsyans, mes res yw dhyn y gewsel yn poblek: yn stretow, yn diwottiow (pan yllyn ni!) ha war’n trethow mar vynnyn ni kavos yeth gans gre ha bri.

Kernewek lemmyn

Wosa dasserghyans Kernewek y’n ugensves kansvledhen yma, lemmyn, bagas brassa dhe dus ow tyski Kernewek.  Mes nyns yw an yeth salow lowr na hwath.  Yn hwir, res yw dhyn komprehendya elevennow politek hag erbysek magata dell adhyskansek ynwedh rag skoodhya Kernewek, hag rag hemma, yma edhom dhe’n skoodhyans an bobel, ha dh’aga ri perghenogeth dhe’n yeth.  Fatel wra gul henna?  Mar kalsen ni omvyska an gemeneth – mar kallons I skrifa lyvrow, paperyow nowodhow po gwiasvaow rag ensampel y fia perghenogeth aga yeth dhedha hag an yeth a allo kavos talvosgeth rygdhi. 

An gwettha kudyn byth pan vynnyn ni dasserghi yeth yw kavos dyskadoryon hag asnodhow lowr.  Nyns yw gerlyver ha yethador da lowr na fella.  Yma edhom dhe adhyskans divers rag dastewynna fatel o an yeth, mes rag hi gwitha ha hi displegya ynwedh.  Mes, yma edhom dhyn dhe dhyskansow ha lyvrow arnowydh rag dyski an yeth.  Fatel wra dyski yethow  a chanjyas dres an ugensves kansvledhen.  Lemmyn, gans gweres jynnow-amontya ni a yll dyski war agan klappkodhow, po warlinen, po yn klassow, ha gwella yw gul devnydh a’n asnodhow ma, rag an tus yowynk yn arbennek.  Magata dell henna, res yw dhyn kavos dyskadoryon neb a yll dyski an yeth yn gisyow arnowydh ynwedh, nyns yw da lowr redya an dyskans yn ughel hepken avel yn kres an ugensves kansvledhen.  An tus a dhysk yn manerow diffrans orth an eyl y gila: po dres redya, po goslowes, po mires orth imajys, po dres skrifa aga honan.  Yn an gwella dyskansow yma pub eghen dhe vaner dhyski rag skoodhya pub eghen dhe studhyer. Yn pols ma yma pub dyskador owth assaya dyski warlinen, gans klassow ha yeth an werin war Zoom. Kales yw, ervira fatel wra varya an dhyskansow rag ober warlinen. Rag an termyn, res yw dhyn gul devnydh a’n kesrosweyth rag kowsel po dyski Kernewek, ha, martesen, yma chons dhyn dhe bareusi lok brassa dhe Gernewek.

Rag dasserghyans yethow yma edhom dhe skoodhyans dhyworth an gemeneth yeth.  Yn kynsa le res yw an gemeneth gul an towlennans ha delivra an ober, a-wosa henna I a yll demondya skoodhyans dhyworth an rannvro po an wlas.  Yn gwlasow gans policis rag yethow minoryta esya yw kavos arghasans.  Reythyow yeth a yll gweres gans dasserghyans ynwedh.  Towlennans dhyworth an governans a yll komprehendya: gre – py yeth a vydh kewsis yn py le, skolyow ha media rag ensampel; ‘corpus’ – geryow nowydh, daffar adhyskans; ha towlennans ynkerth – fatel wra an tus dyski an yeth ha fatel wra trenya dyskadoryon.  Yn Kernow, yn pols ma, ni yw yn an wedh ma.  Ni a vydh Kernewek dhe dhos ha bos yeth neb a rollo talvosogeth ha bri rag an tus yn aga bewnansow bubdedhyek.

Coronavirus

Pyth eus dhe wul? Ny yllyn ni dyski Kernewek na hwath, ha’n bennseythen Kernewek yn Sen Ostell a veu hedhys. Na vydh an apposyansow na hwath ynwedh. Mes, ni a yll pesya dhe dhyski, kewsel ha kevrenna Kernewek, mes warlinen.

An seythen ma my a skrifas ha rekordyas presentyans yn Kernewek war’n wiasva Pecha Kucha. Pur es yw dhe wul henna ha pubonan a yll y weles. Lemmyn, my a vynnsa nebonan aral dh’y wul ynwedh! De, yth esa dyskans rag dyskadoryon Kernewek warlinen. Ni a dhyskas fatel wra usya an wiasva Zoom rag dyski Kernewek, ytho my a wra assaya dyskans gans ow hlass a-vorow!

Yma bagas neb a vynn an bennseythen dhe hwarvos warlinen. Y fedhav lowen dhe dhyski ow dyskansow warlinen an bennseythen na, mes yma edhom dhe nebonan dhe restra an wriansow wonisogethel. Mes, yn ow breus vy, an tra an moy posek yw pesya dhe dhyski Kernewek ha gul gwriansow pub seythen, po pub diw seythen. Nyns yw da gul pub gwrians yn kettermyn. Ny wodhon ni rag py termyn y fydh edhom dhyn gul puptra warlinen ha ni a vynnsa an tus dhe pesya dyski ha kewsel Kernewek.