Ha my ow studhya rag ow doktourieth, res yw dhymm usya lyvervaow heb mar! Drefen bos ow doktourieth war studh an yeth kernewek yma edhom dhymm kavos lyvrow ha skrifow a Gernow y’n nownsegves kansvledhen ha skrifow neb a veu skrifas y’n nownsegves kansvledhen. Gwynn ow bys! Yma lies lyverva dhidhurek omma yn Kernow.

Yth esov vy ow studhya an brassa rann dhe’n seythen yn Kresen Kernow, agan lyverva nowydh rag Kernow. Yma lyvrow a pub tra Gernewek ena, ha moy ages milvil skrif. Yma Kresen Kernow y’n bragji koth yn Resrudh. Da yw genev lyverva Morrab. Homm yw lyverva brivedh yn Pennsans. Pur deg ha kosel yw. My a wra studhya yn lyverva Courtney yn gwithti Kernow real hag yma kuntel an Orsedh yn ow lyverva bennskol.

My a studh rag doktourieth yn Pennskol Garesk, gans arghasans dhyworth Trest Ertach Kernow. My a hwither studh an yeth Kernewek ynter 1777 – 1904 ha res yw dhymm kavos mar peu kewsys an yeth. Res yw dhymm hwithra ha studhya yn Kresen Kernow ha’n Lyveraow Morrab ha Courtney.

My a wra skrifa yn kernewek ha sowsnek a ow doktourieth war an blog ma ( yn kernewek heb mar) ha war ow blog doktourieth sowsnek, ha my a vynnsa kewsel yn kernewek dhe geskussulyansow! My a vynnsa gwellhe lok kernewek yn adhyskans ughella.

Yma ober nowydh dhymm ynwedh. My a wra oberi rag An Rosweyth war ragdres “Kist Kov.” Ni a vynnsa kuntel traow skrifas yn Kernewek der an gansvledhen ugensves, aga heskorra ha ri yn Kresen Kernow.

Nans yw peder seythen my a dhallathas dyski kernewek yn Resrudh. Pan dhallethis vy studhya kernewek my a vynnas dyski an yeth ha skrifa asnodhow rag studhyoryon, drefen an asnodhow kavadow dhe vos koth yn ow breus vy.

Yma deg studhyer dhe gynsa gradh dhymm. Hwansek ha yntanys yns I dhe dhyski kernewek. Ni a dhallathas gans gorhemynadow heb mar, hag I a yll gorthebi “Pandr’a vynn’ta dhe eva?” An seythen eus passys ni a gowsas a-dro an gewer, ha’n seythen ma ni a wra kewsel a-dro henwyn tyller kernewek.

My a skrifas lies dyskans rag ow studhyoryon ha martesen my a wra aga dyllo warlinen y’n termyn a dheu.

Ytho, my a worfennas ow oberen mis Gortheren ha res o dhymm remova chi dhe Gammbronn. Kales o henna, yth esa edhom dhymm gorra oll ow traow yn gwithva.

Mis Est my eth dhe Vreten Vyghan rag Gool Keltek dhe Lorient! My a oberas war pabel Gernewek, my a gewsas gans an bobel a-dro Kernow, an yeth kernewek heb mar mes tylleryow dhe vysytya hag agan bro. Lies den frynkek a vynnas kowsel genev a-dro BretMes ha pyth yw ow hwarvos yn Breten Veur. Pur dithurek o, bos yn Lorient gans an para kernewek ha gweles lies keskan gans Nancy Lagas Du, Bryher’s Boys ha 3 Daft Monkeys, Gwynn ow bys!

Mis Gortheren ni a dhegemeras sewyans an apposyansow ha nans yw diw seythen pubonan eth dhe lys Kernow rag degemeres an destskrifow.

Nans yw dew vis my a dhallathas ow apposyansow gernewek ytho nyns esa termyn lowr dhymm rag skrifa an blog ma pub seythen. Res o dhymm studhya – redya ‘Passhyon agan Arlodh’ ha ‘Hwedhlow diworth an Orsedh’, istori an yeth, henwyn dylleryow ha gul paperyow apposyansow goth. My a worfennas ow apposyansow nans yw mis, mes da yw genev kavos dygol heb kernewek rag unn mis wosa an apposyansow hag yth esa meur a ober dhymm!

An seythen ma my a dhallathas kernewek arta. My a red an hwedhlow aral, ha my a dyb a-dro fatel wrav vy dyski kernewek an vledhen nessa! My a vynsa skrifa lyver nowydh rag dallethoryon agan yeth, martesen yn furv besyel. Ha my a worta rag ow sewyansow heb mar!

Kales yw leverel maras y fe unn taves hepken nans yw ugens mil bledhen po moy, pan esa agan hendasow oll war-barth yn Afrika, kyns I dhe vos yn pub tyller dhe’n norvys. Yma’n henhwedhel dhe’n tour Babel y’n Bibel heb mar, le mayth pubonan a gewsis unn taves hepken. An wedhen teylu dhe yethow yw pur gompleth, ytho yn ow breus vy mars y fe unn taves hepken yn kynsa le henn o nans yw lies milvledhen.

Y fydh es ragon kavos unn taves hepken, nyns yw da gans an Sowsnegoryon dyski yethow aral heb mar! Mes, bedhes honna dell vo, homm a vydh pur drist. Yethow yw rann didheurek dhe wonisogeth ha honanieth. Res yw perthi kov, gans pub yeth kellys dhyworth an norvys, henn yw unn gonisogeth kellys ynwedh, unn istori kellys, ha yma lies taves yn agan dydhyow ni gans studh minoryta po ow dos ha bos difeudh.

Dell vedhav leverel, yma lies den ow krysi ny vo hemma kudhyn mes dhe’m tybyans ni a gyll neppeth pub prys. Rag lies den nyns yw homma didheurek, ny gonvedhons I yethow po gonisogethow aral, ha nyns yw da gansa dyffransow y’n norvys mes ragov henn yw an bern posekka.

Res yw dhymm avowa, my a gar Keur Penneglos Truru. Lies flogh y’n keur yw ow dyskyblon ha nebes tevesik yw ow howetha. Nyhewer an fleghes a ganas war towlen bellwolok “Yma roas dhe Vreten Veur.” Yn hwirvos I eth dhe Loundres mis Genver rag rekordya an towlen yn gwariva Palladium. Gwynn agan bys drefen ni dhe gavos keur a vri yn agan penneglos. Pur vrytin o aga han (heb mar) hag an keur a veu degemeres peswar “dhe wir” gans an vreusysi.

Keur Penneglos Truru yw keur a vri yn Europa. I a gan gans orkestras a vri hag i a sonskrif lies plasen. Ytho, prag y fynnens I bos war an dowlen ma? Didheurek o ragdha diskwedhes dhe’n pow ass yw da an keuryow y’n penneglosyow Sowsnek hag yma hengov didheurek dhe ilow a geur magata dell kanoryon pur roasek. Penneglos Gloucester ha Penneglos Lincoln a leveris i dhe vos gothus.

Yn ow breus vy, splann o mires bagas pur roasek war ow fellwolok nyhewer, ha dre happ da, o agan keur ni!

Kostow chiow yw re ughel yn Kernow y’n dydhyow ma. Prag?

Yn kynsa le, re gerys- da yw an tybyans dhe drigva yn Kernow gans lies den. I a vynnsa trigva ha oberi yn le aral, rag ensampel Loundres, mes kavos chi rag an dygolyow ynwedh. I a vynnsa trigva ryb an mor ytho kost an chiow yn trevow ha treveglosow war an arvor a den ha bos ughella pub vledhen.

Yn kettermyn an poblans dhe Gernow a den ha bos ughella ynwedh, mes nyns yw drehevys chiow nowydh lowr. Goberow yn Kernow yw isella dhe woberow yn Pow Sows ytho an Gernewegoryon na yll prena chiow ryb an mor. An trevow yn kres an dhuketh a den ha bos gettos dhe voghosogneth.

Yn mar veur dell yma boghosogneth yn Kernow, kudh yw dhe’n havysi. Ny wodhons I an statystygyon. Ny wodhons I res yw dhe lies gweythor y’n gwerthjiow dehen rew, po war an kamp kavos dew po tre oberen, po ny yllsons oberi rag oll an vledhen. Ny yll an tus leel yowynk prena chiow yn aga treyow.

Trigys o teylu ow vamm yn Portreath nans yw unn kansvledhen. Yth esa porth bras ena, rag treusperthi moon diworth an balyow war lestri. Yth esa tramyow rag treusperthi an moon diworth an balyow dhe’n porth. Lemmyn y hyllir kerdhes po rosya war fordh an karr stret ha yma chiow ple’th esa an porth. Drehevoryon a gollenwis an porth ha drehevel lies chi byghan ena. Da yw gans an kernowyon trigva ena, drefen bos an treveglos ogas dhe Gammbronn ha Resrudh, mes an treveglos yw gerys-da gans an havysi ynwedh.

Yma porth byghan ena hwath, ha dew dreth. Aswonnys yw an porth drefen bos war’n arvor kledh dhe Gernow. Pan eus gewer drog yn gwav, yma peryl yn Portreath dre reson an hager-awelyow. Pub vledhen yma damaj dhe’n kay. Tannow bras a godh war’n kay ha dhe dermyn a termyn yma liv y’n treveglos. Pur serth ha ynn yw an nans ena.

Yn hav hogen, peryllus yw neuvya y’n mor ogas dhe’n porth ha yma gwithysi-sawya war’n treth rag gweres an havysi- ha pub erel. Pub vledhen yma edhom dhedha sawya nebonan, po yma meur a damaj war’n kay. Goodh yw an gewer ha’n mor war’n arvor kledh dhe Gernow.

Genys o Guy Gibson y’n vledhen milnawkans hag etek yn Eynda, mes pan esa ev flogh trigys o yn Porthleven. Wosa ev dhe worfenna skol ev a junyas an ayrlu. Ev a vynnas neyja ha bos lewyader. Res o dhodho dyski fatel wra neyja ha ev a erviras neyja war jynnow-ebron rag tanbellenna drefen I dhe gavos lies par dhe jynn. Pan dhallathas an nessa bresel an norvys res o Gibson batalyas. Yn hwir ev a neyjas an kynsa dydh dhe’n vresel pan omsettyas ev war an morlu Almanek.

A-wosa, res o dhodho neyja lies termyn ha y’n vledhen milnawkans ha dew ugens ev a dhegemeras y gynsa enor, an “DFC”. Ev a vynnas neyja jynnow-ebron rag batalyas mes re skwithus o ragdho ha ev a dhaskemeras neyja an jynn-ebron rag tanbellenna. Y’n vledhen milnawkans dew ha dew ugens an pennsevik dhe’n ayrlu, Arthur Harris, a wrug dhe Gibson penn dhe bara jynnow-ebron Lancaster. Y’n pols ma dibita o Gibson gans y vayniow. Pan erviras an governans distrui an argeow dhe’n nans Ruhr, Harris a wovynas orth Gibson formya bara nowydh. Gibson a allas dewis oll an vayniow. Ny wodhyens I dhe res o dhedha neyja nosweyth ha dhe ughelder isel. An bara 617 a omsettyas war an argeow an nos dhe’n hwetegves mis Me, milnawkans peswar ha dew ugens. I a dhevnydhys tanbellennow nowydh,desinyas gans Barnes Wallis.

An tanbellennow a aslammas war-tu an argeow war an dowr. Re peryllus ha kales o an viaj, mes I a sewenis distrui an argeow. Soweth lies den a verwelas. Gibson a dhegemeras an ughella enor – an ‘Victoria Cross”.

Ladhas o Gibson mis Gwyngala milnawkans peswar ha dew ugens pan dhroglammas y jynn-ebron yn Iseldiryow. Yma lies lyver a-dro bewnans Gibson ha fylm a vri “Dambusters”. A dermyn dhe dermyn an tybyans dhe danbellenna yw gorthargyadow mes an ober dhe Gibson ha y gowethysi a berrhas an vresel.